Menntaskˇlinn Ý
 ReykjavÝk
  Efna- og e­lisfrŠ­i - Nßtt 123

Eindir Ý atˇmum

Atˇmin eru ÷rsmß, ■vermßl ■eirra er a­eins brot ˙r nanˇmetra, t.d. er radÝus vetnis 0,079nm og radÝus kalsÝns 0,33nm.
Atˇmin eru k˙lulaga og a­ mestu leyti tˇmar˙m.

═ mi­ju atˇms er kjarni og er ■vermßl hans a­eins um einn hundra­■˙sundasti af ■vermßli atˇmsins.
Umhverfis kjarnann sveima mÝnushla­nar rafeindir sem mynda rafeindaskř.
═ kjarnanum eru pl˙shla­nar rˇteindir og ˇhla­nar nifteindir.

NŠstum allur massi atˇms er Ý kjarna ■ess, vegna ■ess a­ rˇteind og nifteind eru um ■a­ bil 1840 sinnum ■yngri en rafeind en rˇteind og nifteind hafa svipa­an massa.
Massatala atˇms er samanlag­ur fj÷ldi rˇteinda og nifteinda ■ess.

Frumefnin eru r˙mlega 100 og hvert ■eirra hefur ßkve­inn fj÷lda rˇteinda Ý kjarnanum. Ůegar atˇmum er ra­a­ Ý sŠti Ý lotukerfi­ ver­ur sŠtistalan j÷fn fj÷lda rˇteinda.

Nifteindir frumefnis geta veri­ mismunandi margar, t.d. eru Ý nßtt˙runni tvŠr ger­ir klˇratˇma. Ínnur ger­in hefur 18 nifteindir Ý kjarnanum og er me­ massat÷luna 35 en hin hefur 20 nifteindir Ý kjarnanum og er me­ massat÷luna 37. Ůessar tvŠr ger­ir eru samsŠtur klˇrs, ■Šr eru bß­ar Ý sama sŠti Ý lotukerfinu.

┴ eftirfarandi mynd eru sřndar teikningar af hvernig vi­ getum hugsa­ okkur samsŠtur vetnis.

SamsŠtur vetnis

Jafnmargar rˇteindir og rafeindir eru Ý ˇhl÷­nu atˇmi en atˇmi­ er pl˙shla­in jˇn ef rafeindirnar eru fŠrri en rˇteindirnar og mÝnushla­in jˇn ef rafeindirnar eru fleiri en rˇteindirnar.

SŠtistala = fj÷ldi rˇteinda.

Massatala = fj÷ldi rˇteinda + fj÷ldi nifteinda.

Hle­sla jˇnar = fj÷ldi rˇteinda - fj÷ldi rafeinda.

Skrß­u Ý minni reitina Ý eftirfarandi t÷flu tßkn e­a t÷lu sem ß vi­ Ý hverju tilviki.

Atˇm e­a jˇn  SŠtistala   Fj÷ldi
rˇteinda 
Fj÷ldi
nifteinda 
Fj÷ldi
rafeinda 
Massatala 
P 
SŠtistala
 
15 
Niftei.
 
Rafei.
 
31 
Atˇm
 
32 
Rˇtei.
 
Niftei.
 
Rafei.
 
70 
Ge 
SŠtistala
 
Rˇtei.
 
Niftei.
 
Rafei.
 
73 
S2- 
SŠtistala
 
Rˇtei.
 
16 
Rafei.
 
Massat.
 
Ba2+ 
SŠtistala
 
56 
81 
Rafei.
 
Massat.
 
Atˇm
 
SŠtistala
 
Rˇtei.
 
143 
Rafei.
 
235 
U4+ 
SŠtistala
 
Rˇtei.
 
146 
Rafei.
 
Massat.
 

Athugasemd:

EFST

ę Bj÷rn B˙i Jˇnsson, bjornbui@ismennt.is